Erfenis Merkel blijft CDU verdelen

Annegret Kramp-Karrenbauer, de ‘kroonprinses’ van Angela Merkel, volgt haar op als partijleider van de CDU. Haar magere zege illustreert echter de verdeeldheid in de partij.

Na een turbulent jaar – waarin ze een krakkemikkige regering op poten zette, af te rekenen kreeg met oproer in eigen rangen en een reeks nederlagen incasseerde bij deelstaatverkiezingen – was er vrijdag eindelijk nog eens goed nieuws voor de Duitse bondskanselier Merkel. Haar vertrouwelinge Annegret Kramp-Karrenbauer werd op een partijcongres in Hamburg verkozen tot voorzitter van de CDU.

Met Kramp-Karrenbauer heeft Merkel een bondgenoot aan haar zijde om haar politieke exit in goede banen te leiden. Merkel gaf eerder al aan dat ze bezig is aan haar laatste ambtstermijn als bondskanselier, een mandaat dat normaal gezien in 2021 afloopt. Dat ze het partijvoorzitterschap onverwacht uit handen gaf – ze bekleedde de functie sinds 2000 – was slechts de eerste stap naar de uitgang.

Als partijvoorzitter zit Kramp-Karrenbauer in een uitstekende positie om Merkel op te volgen als bondskanselier. Sowieso staat ze al langer te boek als de ‘kroonprinses’ van Merkel, zeker nadat ze begin dit jaar op het schild werd gehesen als secretaris-generaal van de CDU. Merkel heeft Kramp-Karrenbauer, die sinds 2011 minister-president van de deelstaat Saarland is, in de nationale politiek geloodst.

Mini-Merkel

Door haar nauwe band met Merkel en ook omdat beide vrouwen dezelfde no-nonsensestijl hanteren, werd Kramp-Karrenbauer smalend neergezet als een ‘mini-Merkel’. Dat dreigde haar zuur op te breken in de strijd om het voorzitterschap. Critici waarschuwden dat Kramp-Karrenbauer het beleid van haar voorgangster zou voortzetten.

Krappe zege
Annegret Kramp-Karrenbauer kreeg op het partijcongres de steun van 51,7 procent van de afgevaardigden.

Het brede ongenoegen werd in de voorzittersstrijd vertolkt door Friedrich Merz, een gewezen CDU-kopstuk die in 2009 de politiek verliet nadat hij door Merkel op een zijspoor was gezet. Merz zag een kans om revanche te nemen en hakte in op de bondskanselier, die volgens hem de rechterflank onvoldoende had afgedekt met haar aanpak van de vluchtelingencrisis.

Merz moest vrijdag de duimen leggen voor Kramp-Karrenbauer, al kreeg hij wel de steun van ruim 48 procent van de afgevaardigden. De krappe zege van Kramp-Karrenbauer – ze haalde 51,7 procent – illustreerde de verdeeldheid van de partij. Ze zal als voorzitster rekening moeten houden met de verzuchtingen van de rechtse factie.

Electoraal debacle

Maar met Kramp-Karrenbauer krijgt Merkel alvast meer ademruimte dan het geval zou zijn geweest als Merz tot partijleider was verkozen. Toch blijven er nog een hoop obstakels die haar positie als kanselier bedreigen. Zo is het afwachten of de CDU eind mei een nieuw electoraal debacle kan vermijden bij de Europese verkiezingen.

Het is ook de vraag of Merkel nog schwung in haar regering krijgt. Haar vierde kabinet is een liefdeloos verstandshuwelijk tussen de CDU, haar Beierse zusterpartij CSU en de sociaaldemocratische SPD. Alle drie die partijen hebben rake klappen gekregen. De CDU/CSU heeft langs rechts concurrentie gekregen van de populistische AfD, terwijl de SPD in de peilingen is voorbijgesneld door de groenen.

We maken zonder twijfel uitdagende tijden mee.

In haar afscheidstoespraak in Hamburg herinnerde een geëmotioneerde Merkel er vrijdag aan dat haar partij in 2000, toen ze aan de slag ging als CDU-preses, er nog slechter voorstond dan nu. ‘We maken zonder twijfel uitdagende tijden mee’, zei ze. ‘Maar 18 jaar geleden stonden we ook voor een beslissend moment. We hebben toen het hoofd koel gehouden en op onze eigen sterkte vertrouwd.’

Het was een duidelijk signaal dat Merkel er niet aan denkt haar koers drastisch bij te sturen. ‘In tijdens als deze hebben een verantwoordelijkheid om te tonen dat we onze manier van leven, onze liberale waarden en onze belangen kunnen verdedigen, in binnen- en buitenland.’ Het partijcongres trakteerde haar op een staande ovatie van bijna tien minuten. Maar niets garandeert dat Merkel een rustig politiek afscheid tegemoet gaat.